Jak Miasto Katowice Prezydent Marcin Krupa zniszczył moją firmę MŚP ARAKOM wyrok Sądu

Sygn. akt VI GC 541/23
Na podstawie art. 5058 § 4 kpc uzasadnienie wyroku ograniczono do wyjaśnienia podstawy
prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
UZASADNIENIE
Powód Miasto Katowice wniósł o zasądzenie od pozwanego Andrzeja Pietrzaka kwoty
526,41 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia
zapłaty oraz zwrot kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm
przepisanych. Powód wskazał, że strony łączyła umowa najmu lokalu użytkowego,
a pozwany zalega ze spłatą należności z tytułu rekompensaty za koszty odzyskiwania
należności.
Pozwany w sprzeciwie od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym
wniósł o oddalenie powództwa w całości. Pozwany podał, że posiadał wobec powoda
zaległości z tytułu kosztów centralnego ogrzewania za sezon 2021/2022, jednak wysokość
dochodzonej rekompensaty jest nieadekwatna do wysokości należności odsetkowych.
Pozwany powołał się na art. 5 kc. Podniósł, że rekompensata została naliczona od faktur za
czynsz za lokal użytkowy za listopad 2022 roku, grudzień 2022 roku i styczeń 2023 roku,
które zostały w całości opłacone w terminie.
W piśmie z 26 września 2023 roku powód wyjaśnił, że rekompensata za koszty
odzyskiwania należności została naliczona w związku z nieuregulowaniem w terminie
należności czynszowych za listopad 2022 roku, grudzień 2022 roku i styczeń 2023 roku.
Powód przyznał, że pozwany dokonał wpłat za czynsz w terminie, jednak wpłaty – zgodnie
z postanowieniami łączącej strony umowy – zostały zaliczone na poczet zaległości
wynikających z rozliczenia opłat za centralne ogrzewanie za sezon 2021/2022, których termin
płatności upłynął 10 listopada 2022 roku.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu
nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, wierzycielowi, od dnia nabycia
uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1, przysługuje od
dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca
równowartość kwoty:
1) 40 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5000 złotych;
2) 70 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5000 złotych, ale
niższa niż 50 000 złotych;
3) 100 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa lub wyższa od 50 000
złotych.
Równowartość kwoty rekompensaty, o której mowa w ust. 1, jest ustalana przy zastosowaniu
średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego
miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.
Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych
została uchwalona w związku z koniecznością implementacji do polskiego porządku
prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z 16 lutego 2011 roku
w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (wersja
przekształcona, Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 48, str. 1 z późn. zm.). W związku z powyższym
przepisy polskiej ustawy powinny być interpretowane w sposób zapewniający zgodność
prawa krajowego z prawem unijnym.
W myśl art. 1 ust. 1 dyrektywy 2011/7/UE celem dyrektywy jest zwalczanie opóźnień
w płatnościach w transakcjach handlowych, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku
wewnętrznego, wspierając tym samym konkurencyjność przedsiębiorstw, a w szczególności
MŚP. Przepis art. 2 pkt 1 dyrektywy 2011/7/UE definiuje „transakcje handlowe” jako
transakcje między przedsiębiorstwami lub między przedsiębiorstwami a organami
publicznymi, które prowadzą do dostawy towarów lub świadczenia usług za
wynagrodzeniem. Wedle art. 2 pkt 2 dyrektywy „organ publiczny” oznacza każdą instytucję
zamawiającą w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2004/17/WE oraz art. 1 ust. 9
dyrektywy 2004/18/WE, niezależnie od przedmiotu lub wartości umowy.
Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, aby
w transakcjach handlowych między przedsiębiorstwami wierzyciel był uprawniony do
odsetek za opóźnienia w płatnościach bez konieczności przypomnienia, w przypadku gdy
spełnione są następujące warunki: wierzyciel wypełnił swoje zobowiązania umowne
i prawne; oraz wierzyciel nie otrzymał należności w odpowiednim czasie, chyba że dłużnik
nie jest odpowiedzialny za opóźnienie.
Natomiast wedle art. 4 ust. 1 dyrektywy państwa członkowskie zapewniają, aby
w ramach transakcji handlowych, w których dłużnikiem jest organ publiczny, wierzyciel był
uprawniony po upływie terminu określonego w ust. 3, 4 lub 6 do ustawowych odsetek za
opóźnienia w płatnościach, bez konieczności przypomnienia, w przypadku gdy spełnione są
następujące warunki: wierzyciel wypełnił swoje zobowiązania umowne i prawne; oraz
wierzyciel nie otrzymał należności w odpowiednim czasie, chyba że dłużnik nie jest
odpowiedzialny za opóźnienie.
Przepis art. 6 ust. 1 dyrektywy 2011/7/UE stanowi, że państwa członkowskie
zapewniają, aby wierzyciel był uprawniony do uzyskania od dłużnika co najmniej stałej
kwoty 40 EUR w przypadku gdy odsetki za opóźnienia w płatnościach stają się wymagalne
w ramach transakcji handlowych zgodnie z art. 3 lub 4.
W wyroku z 13 stycznia 2022 roku, Skarb Państwa – Starosta nyski przeciwko New
Media Development & Hotel Services Sp. z o.o. (Dz.U.UE.C.2022/109/8, LEX nr 32858410)
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej dokonał wykładni powołanych przepisów
dyrektywy. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że art. 2 pkt 1 dyrektywy 2011/7/UE
ustanawia dwie przesłanki pozwalające zakwalifikować daną transakcję jako „transakcję
handlową” w rozumieniu tego przepisu i aby została ona objęta zakresem zastosowania
dyrektywy określonym w jej art. 1 ust. 2. Transakcja ta powinna, po pierwsze, zostać
dokonana między przedsiębiorstwami lub między przedsiębiorstwami a organami
publicznymi. Po drugie, musi ona prowadzić do dostawy towarów lub świadczenia usług za
wynagrodzeniem. „Organ publiczny” jest definiowany przez art. 2 pkt 2 dyrektywy
2011/7/UE jako „każda instytucja zamawiającą w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy
2004/17 oraz art. 1 ust. 9 dyrektywy 2004/18, niezależnie od przedmiotu lub wartości
umowy”. W konsekwencji pojęcie instytucji zamawiającej oznacza „państwo, jednostki
samorządu terytorialnego, podmioty prawa publicznego i związki złożone z jednej lub wielu
takich jednostek lub z jednego lub wielu podmiotów prawa publicznego”.
Pojęcie „przedsiębiorstwa”, o którym mowa w art. 2 pkt 1 dyrektywy 2011/7/UE, jest
zdefiniowane w art. 2 pkt 3 tej dyrektywy jako oznaczające „każdą organizację inną niż organ
publiczny, działającą w ramach swojej niezależnej działalności gospodarczej lub zawodowej,
nawet w przypadku gdy działalność ta prowadzona jest przez jedną osobę”. Zgodnie z tą
definicją jednostka wchodząca w zakres pojęcia „organu publicznego” w rozumieniu art. 2
pkt 2 tej dyrektywy nie może z tego względu zostać uznana za „przedsiębiorstwo”
w rozumieniu art. 2 pkt 3 dyrektywy.
Trybunał zwrócił uwagę na treść art. 4 dyrektywy, z którego wynika, że ma on
zastosowanie jedynie w sytuacji, w której organ władzy publicznej jest dłużnikiem
przedsiębiorstwa. Artykuł 3 dyrektywy 2011/7/UE dotyczy natomiast wyłącznie transakcji
między przedsiębiorstwami. Tymczasem pojęcie przedsiębiorstwa przyjęte w tej dyrektywie
wyraźnie wyklucza, by organ publiczny w rozumieniu jej art. 2 pkt 2 mógł być objęty
zakresem tego pojęcia jako wierzyciel względem przedsiębiorstwa. Z łącznej lektury
przepisów art. 2 pkt 2 i 3, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 2011/7/UE wynika zatem, że
jeżeli organ publiczny jest wierzycielem względem przedsiębiorstwa, sytuacja ta nie wchodzi
w zakres pojęcia „transakcji handlowej” w rozumieniu art. 2 pkt 1 tej dyrektywy.
Uzasadniając przyjętą interpretację Trybunał odwołał się również do celów
realizowanych przez dyrektywę 2011/7/UE, która – zgodnie z art. 1 ust. 1 – ma na celu
„zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, aby zapewnić właściwe
funkcjonowanie rynku wewnętrznego, wspierając tym samym konkurencyjność
przedsiębiorstw, a w szczególności MŚP”. W tym względzie motyw 3 dyrektywy wskazuje,
że opóźnienia w płatnościach mają negatywny wpływ na płynność finansową tych
przedsiębiorstw oraz na ich konkurencyjność i rentowność.
Natomiast, jak wynika z motywu 23 dyrektywy 2011/7/UE, organy publiczne co do
zasady korzystają z bardziej bezpiecznych, przewidywalnych i trwałych źródeł dochodów niż
przedsiębiorstwa i mogą otrzymać finansowanie na bardziej atrakcyjnych warunkach niż te
przedsiębiorstwa. Ponadto są one w mniejszym stopniu niż przedsiębiorstwa uzależnione od
budowania trwałych stosunków handlowych. Natomiast przedsiębiorstwa mogą ponosić
nieuzasadnione koszty w przypadku długich terminów płatności ze strony organów
publicznych za towary lub usługi. Z uwagi na te różnice między organami publicznymi
a przedsiębiorstwami, w szczególności MŚP, oraz na to, że – jak wynika z motywu 9
dyrektywy 2011/7 – organy publiczne dokonują na rzecz przedsiębiorstw znacznej liczby
płatności, prawodawca Unii uznał za właściwe ustanowienie w art. 4 dyrektywy 2011/7/UE
przepisów mających zastosowanie wyłącznie do przedsiębiorstw będących wierzycielami
kwot pieniężnych w odniesieniu do organów publicznych, którym dostarczyły one towary lub
świadczyły usługi, nie wskazując przy tym tych organów publicznych jako wierzycieli
względem przedsiębiorstw.
Mając na względzie przytoczone powyżej okoliczności Trybunał doszedł do
przekonania, że jeżeli organ publiczny w rozumieniu art. 2 pkt 2 dyrektywy 2011/7/UE jest
wierzycielem kwoty pieniężnej wobec przedsiębiorstwa, stosunki między tymi dwoma
podmiotami nie wchodzą w zakres pojęcia „transakcji handlowej” w rozumieniu tego
przepisu, a zatem są wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy 2011/7/UE .
Z powyższego płynie wniosek, zgodnie z którym powód, będąc organem publicznym,
nie może być beneficjentem uregulowań płynących z dyrektywy 2011/7/UE, a co za tym idzie
– z ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.
W przypadku, kiedy to organ publiczny jest wierzycielem, a taka sytuacja miała miejsce
w niniejszym postępowaniu, stosunki między stronami nie stanowiły transakcji handlowej
w rozumieniu przywołanych regulacji. Tak z dyrektywy 2011/7/UE, jak i art. 10 ust. 1 ustawy
o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych wynika, że prawo
do rekompensaty za koszty odzyskiwania należności przysługuje w sytuacji, kiedy wierzyciel
nabył uprawnienie do odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych. Jako że powód,
będąc organem publicznym, nigdy takiego uprawnienia nabyć nie mógł, nie nabył również
uprawnienia do żądania rekompensaty za koszty odzyskiwania należności (tak też wyrok SA
w Lublinie z 29 listopada 2022 roku, I AGa 163/21).
Powyższej oceny nie zmienia fakt, że w treści łączącej strony umowy zawarto
postanowienie § 4 ust. 2 punkt 3, zgodnie z którym opóźnienie w uiszczaniu należności miało
być podstawą do naliczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych
oraz naliczenia rekompensaty za koszty odzyskiwania należności przewidzianej przepisem
art. 10 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach
handlowych. Jak już wskazano, powód nie był uprawniony do dochodzenia rekompensaty za
koszty odzyskiwania należności w oparciu o przepisy ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym
opóźnieniom w transakcjach handlowych. Wprowadzenie obowiązku zapłaty
zryczałtowanego odszkodowania za nieuregulowanie należności w terminie w umowie
zakwalifikować należy jako karę umowną. Zgodnie z art. 483 § 1 kc można zastrzec
w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania
zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).
Zastrzeżenie kary umownej może odnosić się wyłącznie do niewykonania lub nienależytego
wykonania zobowiązania niepieniężnego, a więc a contrario – nie może dotyczyć
niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego. Powyższe wynika
wprost z literalnego brzmienia przepisu i było wielokrotnie podkreślane w orzecznictwie
(wyrok SN z 19 grudnia 2000 roku, V CKN 171/00, wyrok SN z 10 października 2003 roku,
II CK 120/02). W tym zakresie art. 483 § 1 kc ma charakter bezwzględnie obowiązujący,
a zatem nie może być modyfikowany umową stron. W konsekwencji postanowienie umowy,
które łączy obowiązek zapłaty kary umownej z niewykonaniem lub nienależytym
wykonaniem zobowiązania pieniężnego, powinno być traktowane jako poczynione contra
legem, a w wyniku tego – jako nieważne (art. 58 § 1 i 3 kc).
W ocenie sądu powództwo nie mogło być uwzględnione również z uwagi na
sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 5 kc, nie można
czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym
przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub
zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
Odwołanie się do zasad współżycia społecznego oznacza odwołanie się do idei słuszności
w prawie i do powszechnie uznawanych wartości w kulturze naszego społeczeństwa, a przez
zasady współżycia społecznego należy rozumieć podstawowe zasady etycznego i uczciwego
postępowania (tak wyrok z 8 maja 2014 roku, V CSK 322/13).
W treści pozwu powód nie wskazał konkretnie, jakie należności nie zostały przez
pozwanego uregulowane w terminie i jakie było opóźnienie w płatności, jako dowody
dołączył jedynie faktury wystawione tytułem czynszu najmu za listopad 2022 roku, grudzień
2022 roku i styczeń 2023 roku. Pozwany wykazał, że należności wynikające z tych faktur
zostały uregulowane w terminie, przedłożył bowiem potwierdzenia transakcji z 10 listopada
2022 roku, 12 grudnia 2022 roku i 10 stycznia 2023 roku (k. 79-81), gdzie każdorazowo
w tytule operacji wskazano numer opłacanej faktury. Powód w kolejnym piśmie procesowym
przyznał, że płatności były dokonane w terminie, jednak zaliczył je na poczet zaległych opłat
za centralne ogrzewanie.
Zgodnie z art. 451 § 1 i 3 kc, dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka
długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce
zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede
wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające
świadczenia główne. W braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie
zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów
wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego. Faktem jest, że powołany przepis ma
charakter dyspozytywny, a zatem strony mogą powyższe kwestie uregulować w umowie
w sposób odmienny. W umowie najmu z 27 sierpnia 2021 roku wskazano, najemca
zobowiązany jest do zapłaty na rzecz wynajmującego czynszu i opłat, w tym opłat za
centralne ogrzewanie (§ 4 ust. 1 umowy). W § 4 ust. 2 pkt 5 umowy strony postanowiły, że
wpłaty dokonywane przez najemcę będą w pierwszej kolejności zaliczane na poczet
najstarszych zaległości z tytułu innych należnych opłat, a następnie po spłaceniu wszelkich
zaległości z tego tytułu – na poczet najstarszych zaległości czynszowych / opłat za
bezumowne zajmowanie lokalu, następnie na najstarsze należności z tytułu odsetek,
a następnie na rekompensatę, o której mowa w punkcie 3.
Pozwany podał jednak, że w związku z naliczeniem wysokiej dopłaty za centralne
ogrzewanie w sezonie 2021/2022 strony prowadziły rozmowy dotyczące rozłożenia na raty
płatności należności wynikających z faktur korygujących o numerach
NLUTHFK/002282/09/2022/KZGM, NLUTHFK/002283/09/2022/KZGM
i NLUTHFK/002284/09/2022/KZGM z 9 września 2022 roku. Pozwany początkowo zwracał
się do powoda o wyjaśnienie sposobu rozliczenia kosztów centralnego ogrzewania,
a następnie strony prowadziły negocjacje zmierzające do zawarcia „umowy ratalnej” (pismo
powoda z 6 marca 2023 roku k. 89-90). Powód wyraził zgodę na spłatę należności w ratach,
a więc zmianę wymagalności roszczenia, uzależniając ją jednak od uiszczenia przez
pozwanego rekompensaty za koszty odzyskiwania należności w łącznej wysokości 562,70 zł.
Pozwany (w ocenie sądu zasadnie) odmówił uregulowania kwoty żądanej tytułem
rekompensaty, wobec czego ostatecznie do zawarcia „umowa ratalnej” nie doszło, a pozwany
uregulował należności wynikające z faktur NLUTHFK/002282/09/2022/KZGM,
NLUTHFK/002283/09/2022/KZGM i NLUTHFK/002284/09/2022/KZGM w całości wraz
z odsetkami. W ocenie sądu działanie powoda, który co do zasady wyrażał zgodę na
rozłożenie należności z tytułu opłat za centralne ogrzewanie na raty i odroczenie terminu
wymagalności roszczenia, prowadził z pozwanym negocjacje zmierzające do zawarcia
umowy, a następnie zaliczył wpłaty dokonane przez pozwanego (z wyraźnym wskazaniem
w tytule płatności faktur dotyczących czynszu najmu) na poczet tych należności jest
sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w tym zasadą lojalności i prowadzenia
negocjacji w dobrej wierze. Zaznaczyć należy, że jeszcze w marcu 2023 roku strony
prowadziły negocjacje zmierzające do rozłożenia opłat za centralne ogrzewanie na raty,
a następnie powód zaliczył na poczet tych opłat wpłaty dokonane w listopadzie, grudniu
i styczniu 2023 roku. Dodatkowo wskazać można, że termin płatności faktur
NLUTHFK/002282/09/2022/KZGM, NLUTHFK/002283/09/2022/KZGM
i NLUTHFK/002284/09/2022/KZGM oznaczono na dzień 10 listopada 2022 roku, należności
te nie były zatem „starsze” w rozumieniu § 4 ust. 2 pkt 5 umowy niż należność z tytułu
czynszu za listopad 2022 roku.
Mając na względzie powyższe sąd orzekł o oddaleniu powództwa. Wyrok nie zawiera
rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, ponieważ pozwany (jako strona
wygrywająca) żadnych kosztów nie poniósł.
Katowice, dnia 27 grudnia 2023 roku
SSR